Μια καταπληκτική ανακάλυψη στο Μοναστήρι της Παναγίας Σουμελάς στην Τραπεζούντα συγκλονίζει αρχαιολόγους αλλά και πιστούς.

Τα τελευταία δύο χρόνια στο ιστορικό και ιερό Μοναστήρι πραγματοποιούνται έργα ανακαίνισης, σύμφωνα με τις τουρκικές αρχαιολογικές αρχές. Κατά την διάρκεια αυτών αυτών των εργασιών πρόσφατα ήρθε στο φως ένα εκπληκτικό εύρημα.

Η αγγλόφωνη έκδοση της τουρκικής εφημερίδας Hürriyet αναφέρεται στηνανακάλυψη ενός χώρου στην πάνω πλευρά της βόρειας στέγης της Μονής.

Ο χώρος είναι προσβάσιμος μόνο μέσω μιας μυστικής κρύπτης. Πιθανότατα χρησιμοποιήθηκε δε ως ναός ή παρεκκλήσι από τους Χριστιανούς.

Το γεγονός ότι η κρύπτη δεν είναι εμφανώς προσβάσιμη εξωτερικά μπορεί να υποδηλώνει ότι ο χώρος χρησιμοποιείτο σε περιόδους θρησκευτικών διωγμών. Οι πιστοί σε περιόδους διωγμών ίσως να προσέφευγαν εκεί.

Ο χώρος περιέχει σημαντικές αγιογραφίες που αναπαριστούν εικόνες σχετικές με τον παράδεισο, την κόλαση, την ζωή και τον θάνατο.

Σύμβολο του Ποντιακού Ελληνισμού

Το μοναστήρι της Παναγίας Σουμελάς ιδρύθηκε το 386 μ.Χ. από τους Αθηναίους μοναχούς Bαρνάβα και Σωφρόνιο. Οι μοναχοί είχαν ανακαλύψει, σύμφωνα με την παράδοση, την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας στο σπήλαιο δίπλα στο οποίο χτίστηκε το μοναστήρι. Η εικόνα είχε μεταφερθεί εκεί από αγγέλους. Αυτοκράτορας εκείνη την εποχή ήταν ο Θεοδόσιος Α’.

Το μοναστήρι έφτασε στην ακμή του τον 13ο αιώνα κατά την περίοδο της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας. Αλλά και στα χρόνια της Τουρκοκρατίας αποτελούσε σημαντικό πνευματικό κέντρο της Ρωμιοσύνης. Το 1682 ιδρυθηκε εκεί το περίφημο διδασκαλείο Φροντιστήριον Τραπεζούντος, ένα σημαντικό εκπαιδευτικό ίδρυμα του υπόδουλου Ελληνισμού.

Με την ανταλλαγή πληθυσμών το 1923 το μοναστήρι εγκαταλείφθηκε. Το 1930 ένας μοναχός μετέφερε την κρυμμένη εικόνα και άλλα κειμήλια στην Ελλάδα, ύστερα από διπλωματική συνεννόηση μεταξύ ελληνικής και τουρκικής πλευράς. Η εικόνα, το Ευαγγέλιο του Oσίου Xριστοφόρου και ο σταυρός του αυτοκράτορα της Tραπεζούντας Mανουήλ Kομνηνού είχαν ταφεί από τους μοναχούς για να μην πέσουν στα χέρια των Τούρκων. Η εικόνα μεταφέρθηκε από το Βυζαντικό Μουσείο Αθηνών όπου εκτίθετο στις Καστανιές Ημαθίας, στις πλαγιές του Βέρμιου. Εκεί ανεγέρθηκε το 1951 η νέα Παναγία Σουμελά.

Πολύχρονες εργασίες στην Παναγία Σουμελά

Από την μικρασιατική καταστροφή και για πολλές δεκαετίες, η Μονή ήταν στο έλεος φυσικών καταστροφών, λεηλασιών και βανδαλισμών.

Η ιστορική και θρησκευτική σημασία του μνημείου όμως αποτέλεσαν κίνητρο για την τουρκική πλευρά να αναδείξει το μνημείο. Το 2010 δόθηκε η άδεια στο Οικουμενικό Πατριαρχείο να πραγματοποιήσει μια ιστορική λειτουργία την ημέρα της Κοιμήσεως της Θεοτόκου. Από τότε χιλιάδες πορσκυνητές, Έλληνες αλλά και Ρώσσοι, επισκέπτονται τη Μονή.

Από το 2015 πραγματοποιούνται εντατικά έργα ανακαίνισης του Μοναστηριού. Αν και πολλοί στην Ελλάδα μίλησαν για απόπειρα των Τούρκων να απομακρύνουν τους Έλληνες προσκυνητές, η αλήθεια είναι ότι τα έργα προχωρούν καθώς φαίνεται. Αναμένονται δε να ολοκληρωθούν το 2018.

Όπως δήλωσε ο περιφερειακός διευθυντής για τον πολιτισμό και τον τουρισμό Ali Ayvazoğlu, οι επισκέπτες θα μπορούν να δουν τμήματα του κτηρίου που δεν ήταν πριν προσβάσιμα.

«Όταν ολοκληρωθούν οι εργασίες ανακαίνισης, πολλές εκπλήξεις θα αναμένουν τους επισκέπτες μας εδώ. Θα έχουν την δυνατότητα να μπουν σε σημεία που δεν μπορούσαν στο παρελθόν. Δεν θα κάνουμε τα λάθη του παρελθόντος, θα προχωρήσουμε σε όμορφες ανακαινίσεις χρησιμοποιώντας την τρέχουσα τεχνολογία. Τα κατεστραμμένα σημεία των τοιχογραφιών θα αποκατασταθούν. Επίσης κάνουμε παρεμβάσεις στον χώρο που χρησιμοποιείτο ως βιβλιοθήκη. Θα υπάρχουν και άλλες εκπλήξεις. Αλλά οι επισκέπτες θα πρέπει να περιμένουν το πέρας των εργασιών.»

Ο Ayvazoğlu προσδοκά ότι η αποκατάσταση θα προσελκύσει όχι μόνο θρησκευτικούς τουρίστες αλλά και όσους θέλουν να δουν την περιοχή.

«Όταν η Σουμελά έκλεισε για τους επισκέπτες το 2015, ο αριθμός των επισκεπτών στην περιοχή μειώθηκε. Το 2016, η εκκλησία της Αγίας Βαρβάρας ακριβώς δίπλα στο μοναστήρι αποκαταστάθηκε. Από τότε ο αριθμός των τουριστών αυξήθηκε και πάλι» προσθέτει ο Τούρκος υπεύθυνος.

Ο Τούρκος δήμαρχος της κωμόπολης Maçka (Ματσούκα στα ελληνικά) δήλωσε ότι το Μοναστήρι είναι ένα σύμβολο για την Τραπεζούντα, ακόμη και σήμερα. Όπως πρόσθεσε η αναστήλωση θα προστατεύσει την Σουμελά για τα επόμενα 1000 χρόνια!

Χριστιανικά μνημεία ξαναέρχονται στο φως της Μικράς Ασίας

Δεν είναι η πρώτη φορά που ευρήματα καταδεικνύουν το χριστιανικό παρελθόν της Μικράς Ασίας. Το καλοκαίρι εφέτος Τούρκοι αρχαιολόγοι εντόπισαν ‟περίεργα ερείπια” στον βυθό μιας λίμνης κοντά στην αρχαία πόλη της Νίκαιας (τουρκικά İznik). Όπως αποδείχθηκε, τα ερείπια ανήκαν σε μια χριστιανική βασιλική 1600 ετών. Η εκκλησία πιθανότατα χτίστηκε με αφορμή την Πρώτη Οικουμενική Σύνοδο που έλαβε χώρα εκεί το 325. Η Νίκαια ήταν επίσης ο τόπος σύγκλησης της Έβδομαδης Οικουμενικής Συνόδου το 787 που οδήγησε στην αναστήλωση των εικόνων. Μετά την Άλωση της Κωνσταντινουπόλεως δε από τους Σταυροφόρους το 1204, η Νίκαια ήταν η πρωτεύουσα της ομώνυμης Αυτοκρατορίας της Νίκαιας μέχρι το 1261 οπότε και ανακαταλήφθηκε η Κωνσταντινούπολη.